NEDEN  SERTİFİKALI TOHUMLUK ? 

Nabi Yıldız
Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü
Yayın ve Halkla İlişkiler Şube Müdürü
 

Buğdayın Önemi:Buğdayın , gıda  sanayinin temel bir hammaddesi , arpanın ise yem sanayinin önemli bir girdisi olduğu göz önüne alındığında  Ülkemizde ; hububat ekiliş  alanlarında  yağışın yetersizliği,iklim ve toprak şartlarının elverişsiz olması, buğday ve arpa ekimini alternatifsiz hale getirmektedir.Ülkemizde ortalama üretilen 19.2 milyon ton buğday üretiminin 10 milyon tonu ekmek yapımında 1 milyon tonu ise  diğer unlu mamuller yapımında kullanılmaktadır. Günlük kalori ihtiyacının % 60’ı buğdaydan karşılanmakta olup , Türkiye’de kişi başına yıllık un tüketimi 150 kg’dır. Un  tüketimi bakımından ülkemiz ,dünyada  ikinci sırada yer almaktadır.   Bu durum,  buğday üretimini stratejik bir konuma taşımaktadır.  

Dünya Buğday Üretimi 

Not: 2002 yılı üretimleri 

Ülkemizin 27 milyon hektar ekilebilir arazisinin  9.3 milyon hektarında  buğday, 3.6 milyon hektarında arpa ziraatı yapılırken ;  5.1 milyon hektarı ise  nadasa bırakılmaktadır.Nadas alanlarında genellikle  hububat ziraatı yapıldığı  düşünülürse  üretim olarak çiftçilerimizin %85 buğday ve arpa üreticisidir.

Ülkemizde her yıl 1.8 milyon ton buğday,750 bin ton arpa tohumluğu ekilmesine ve buğday ve arpa ekilişlerinin %75’inin tescilli çeşitler olmasına rağmen Türkiye buğday verimi 190-220 kg civarında olup dünya ortalamasının altındadır. 

Ülkelerin Tescilli Çeşit Kullanımı 

Tohum ve Tohumluk : İnsanoğlu binlerce yıl önce tohumdaki yaratıcı özelliği keşfettiği zaman yeryüzünde tarımda başlamış oldu. O tarihten itibaren tohumluk bitki yetiştirme açısından daima kilit bir unsur olmuştur. Günümüzde bitki yetiştirmede uygulanan tekniklerin ve kullanılan materyalin pek çoğu aslında tohumlukta var olan genetik ve fizyolojik potansiyelin tam olarak ortaya çıkmasına imkan sağlamak içindir. Genel bir tabirle tohumluğu tarif edecek olursak  yeni bitkiler elde etmede yararlanılan jeneratif ve veğetatif özelliğe sahip tüm bitki organ ve  kısımlarını ifade eder 

            Tarımda bitki gelişimi için tüm koşullar optimum düzeyde olsa bile gübreleme, çapalama, sulama, ilaçlama vb. uygulamaların hiçbiri üretimi artırmada tohum tarafından belirlenen genetik limitin ötesinde bir katkıda bulunamaz. Bir bitkinin ortaya koyduğu verim veya  ürünün kalitesi o bitkiyi  yetiştirmede kullanılan tohumun taşıdığı potansiyel ile yakından ilgilidir.

 Tarımsal üretimde verimi artırmak için genetik potansiyeli yüksek çeşitlerin sertifikalı tohumluklarının , uygun bölgelerde ve uygun yetiştirme teknikleri ile birlikte tarımsal üretimde kullanılması gerekmektedir. Islah edilmiş çeşitler ve kaliteli tohumluklar verimliliği artırır, üretim riskini azaltır sonuçta çiftçi gelirini yükseltir.

            Tohumluk, bitkiler kültüre alındığından beri yararlanılan en önemli girdidir. Çiftçilerin başarıları, yetiştirmekte oldukları bitkilerin tohumluk kalitesine bağlı kalmaktadır. Çevreye adapte olmamış çeşitlerden, diğer koşullar en iyi  şekilde sağlansa bile yüksek verim elde etmek mümkün değildir.  Bütün bu tespitler ışığında bakıldığı zaman, tarımsal verimlilik ,üretimin artırılması, maliyetinin düşürülmesinde tohum ülkemiz için en temel ve önemli bir girdi ve teknolojik öğe olma durumundadır           

Ekilen  tohumlukların  teknik olarak 3 yılda bir sertifikalı tohumluklarla yenilenmesi,  için   ülkemizde  her yıl 627 bin ton buğday, 250 bin ton arpa sertifikalı tohumluğu  kullanılması gerekmektedir. Gelişmiş  ülkelerde sertifikalı tohumluk kullanımı % 50’nin üzerinde iken Türkiye’de bu oran % 10-15 civarındadır.Kalitesiz tohumlukla üstün verim almak imkansızdır 

Ülkemizin Tohumluk Projeksiyon Üretim ve Dağıtımı (2002-2005) 

Sertifikalı Tohumluk  Kademelidir ve Belirli  Üretim Süresi Vardır: Orijinal tohumluğun başlangıcı,diğer sertifikalı tohumlukların kaynağını oluşturan ıslahçı tarafından geliştirilmiş generatif yada vejetatif  materyale  elit tohum ; elit tohumluktan elde edilen çeşidin safiyetini taşıyan Orijinal tohumun üretim süresi 2 yıl,Orijinal tohumluktan elde edilen Anaç tohumun  üretim süresi 1 yıl, Orijinal ve Anaç tohumluklardan elde edilen çeşidin genetik,biyolojik,ve fiziksel safiyetini taşıyan  sertifikalı tohumluğun  üretim süresi 3 yıldır.

Tarla Özenle seçilir: Tohumculuk çok titiz çalışma gerektiren bir uğraş dalıdır. Tohum üretimi yapılacak tarlalar çok iyi hazırlanmalı, Çeşit karışımının önlenmesi için temiz tarlaya ekim yapılmalı,  uygun yetiştirme teknikleri kullanılmalıdır. Ayrıca, başarılı tohumculuk için mekanik karışıma sebep vermeyecek izolasyon mesafesi , ön bitki münavebe şartlarına uyup uymadığı kontrol edilir.
Tarlada  Başak Temizliği yapılır: Hasattan önce Tohumluk yapılacak parsellerin her metrekaresi dolaşılarak ; tarlada çeşit karışıklığının ve hastalıklı bitkilerin en iyi görüldüğü sarı olum devresinde Diğer Tür ve Çeşitler, Diğer Cins Hububatlar ,Zararlı Yabancı Otlar, Hastalıklı Başaklar el ile  çekilerek tarladan uzaklaştırılır

Laboratuar Kontrollerinden Geçer: Modern Tohum Hazırlama tesislerinde elenen Tohumluğa sertifika veya rapor verilebilmesi için tohumluklar cinsine göre laboratuar analiz testleri, safiyet ve çimlenme yönüyle standardı tutan numunelere sertifikalı olduğunu gösteren orijinal, anaç veya sertifikalı tohumluk sertifikası, kontrollü veya kontrol edilmiş tohumluk olduklarını belirten  tohumluk analiz raporları verilir.  Sertifika raporu alan tohumlar OECD standartlarında Türk çiftçisine sunulmak üzere dağıtıma hazır hale getirilir.

Genetik Potansiyeli Yüksektir :Tohumluğun en çok dikkat çeken özelliği onun genetik yapısıdır. Bilindiği üzere, yeni ve üstün bitki çeşitlerinin tarımsal üretime sokulması sayesinde önemli verimlilik artışları sağlanabilmektedir. Yapılan pek çok araştırmalar  göstermiştir ki,  köy çeşitleri veya yerel populasyonlarla karşılaştırıldığı zaman, ıslah edilmiş çeşitlerin  genellikle hububatta % 25’e varan  verim  artışı sağladığını ortaya koymaktadır. Islah faaliyetleri sonucunda her yıl elde edilen çok sayıda yeni bitki çeşidi başta verim, kalite, hastalık ve zararlılara dirençlilik veya olgunlaşma müddeti gibi pek çok vasıf bakımından daha önce ıslah edilmiş emsallerine nazaran üstünlükler sergilemekte ve bu sebeple üreticiler tarafından kabul görmektedir.

Çimlenme ve Sürme Kabiliyeti Yüksektir : Genetik  üstünlüğün sağladığı yararlara ek olarak,  çimlenme ve sürme kabiliyeti gibi fizyolojik özellikleri yanında , hastalık etmenleri ve zararlılarla bulaşık olmayan veya bunlara karşı kimyasal maddeler ile korunmuş tohumlukların tarımda kullanılması ilave verim artışlarının elde edilmesine imkan tanımaktadır. Usulüne uygun bir şekilde hazırlanmış tohumluklarda çimlenme ve sürme gücü artış kaydetmekte ve dolayısıyla sağlıklı durumda olan veya elverişsiz çevre şartlarından etkilenmeyen  tohumlardan elde edilen bitkilerin verimleri de yüksek olmaktadır. Yapılan araştırmalar, aynı bitki sıklıklarında ekildikleri ve benzer yetiştirme şartlarında üretildikleri takdirde, yüksek çimlenme kabiliyeti ve sürme gücüne sahip tohumlukların aynı çeşide ait düşük kaliteli tohumluklara nazaran yaklaşık  % 10-20 oranında daha fazla verim artışı sağladığını ortaya koymuştur

Modern Tesislerde Elenir ve İlaçlanır:TİGEM’in modern tohumculuk  tesislerinde hazırlanan sertifikalı tohumlukların  uzunluk bakımından farklı daneleri diskli ve silindirik ayırıcılarla,  özgül ağırlık  bakımından farklı, hastalıklı ve cılız daneleri ,gravite tablaları ve aspiratörlerle ,yüzey karakteristikleri bakımından farklı olanları  merdane ve magnetik ayırıcılar ile, şekil bakımından yassı ve yuvarlak daneleri  spiral ayırıcılarla ayrılır.  Zayıf,kırık dane,yabancı ot tohumları,yabancı çeşitlerden temizlendikten sonra sıvı ilaçlarla ilaçlanarak sürme ve rastık hastalıklarına karşı %100 kontrol sağlanmaktadır. Topraktaki çinko noksanlığına karşı hassas olan çeşitlerin tohumlukları toprak üstüne çıkışı artıran ve çıkış sonrası erken gelişmeyi teşvik eden çinko ile kaplanmaktadır. Hassas çeşitlerin tohumlarına  uygulanan çinko abiyotik  stres toleransını yükseltmekte hastalık ve zararlılara karşı bitkinin direncini artırmakta. ekim normunun düşürülmesine yardımcı olmaktadır. Bitki  daha canlı bir çıkış sağlamakta,  hızlı bir gelişim göstermekte  dolayesiyle ,kurak yıllarda bitkinin kurağa karşı  mukavemetini artırarak  verim performansını yükseltmektedir. Bu şekilde hazırlanan tohumluklar çuvallanıp üzerine kazanılan sertifika döl kademesi etiketi bağlandıktan sonra dağıtıma hazır hale getirilmektedir.

Girdide Ekonomi Sağlar :Metrekareye atılacak tohum sayısını; ekim zamanı,bölgenin iklim ve toprak durumu,ekim amacı ve ekilecek çeşidin 1000 dane ağırlığı,safiyeti ve biyolojik değerleri belirler.  Konya ili Çumra ilçesinde yapılan bir araştırmada  bu değer metrekarede 500 adet  çimlenebilir hububat  tohumu  olarak tespit edilmiş ; dekara atılacak sertifikalı tohum miktarının  20-22  kg/da olacağı hesaplanmıştır.Konya İl merkezinde çiftçilerin %40’ı   dekara 25-30 kg tohum ekerken , %30’u ise 30 kg/da tohum kullanmıştır.Araştırmada görüldüğü gibi çiftçiler mahsulden elde ettikleri tohumlukları ektiklerinde   %30-66 oranında fazla tohum kullanmaktadırlar.

Üretimde Verim Artışı Sağlar : Islah edilmiş çeşitlerin ve kaliteli tohumlukların tarımda kullanılması, hem tarımsal işletmeler hem de bölge veya ülke ekonomileri açısından kayda değer faydalar temin etmektedir. Bunlardan bazıları verim ve kalite artışıdır. Ayrıca Sertifikalı hububat tohumluğu iyi çimlenme ,hızla gelişmesi sonucu % 20-25  verim  artışı sağlar  netice olarak çiftçi gelirini yükseltir.  Genetik potansiyeli düşük bitki çeşitleri ve karışık kalitesiz tohumlukların tarımsal üretimde kullanılması halinde, diğer girdilerden beklenen yararların elde edilebilmesi çoğu zaman mümkün değildir. Bu itibarla, bitkisel üretimde diğer girdilerin  verim üzerine sağlayacağı etkileri azamiye çıkarabilmek için yüksek genetik potansiyele sahip kaliteli tohumlukların kullanılması şarttır.

Sertifikalı Tohumluk Kalitelidir : Ülkemizde her geçen yıl hububat üretiminde kaliteli üretim azalmaktadır. Bu durum buğdayda  unlu mamuller ve makarna sanayicisinin kaliteli ürün talebi giderek artmakta ; dolayısıyla  Türkiye yılda 1.5 milyon ton kaliteli buğday ithal etmektedir.Türkiye’de tohumluğun ekilmesinden  hasadına  kadar geçen sürede  kaliteye etki eden çeşit, iklim ve toprak özellikleri dışında buğday kalitesini olumsuz etkileyen ; tohumluk, tohumlukta süne ve kımıl zararı, diğer tür ve çeşitler, yabancı madde,temizleme, tohum iriliklerine göre tasnif ve kötü  depolama şartları gibi faktörlerdir.

Sertifikalı Tohum Sağlıklıdır : Tohum üretimi zaman,güç, masraf ve titizlik isteyen bir iştir. Hububatta fungus, bakteri ve virüs hastalıkları nedeniyle üründe ciddi kayıplar oluşmaktadır. Bu hastalıkların çoğu  tohumla tarlaya hatta ülkeden ülkeye taşınmaktadır. Buğdayda 40, arpada 30 adet hastalık türü tespit edilmiştir. Tohumluk üretiminde ; tohumla taşınan hastalıklar ürün kaybı, kırışık tohum,küçük tanelerin oluşumu, tohumun üst yüzeyindeki kararmalar ve çimlenme kapasitelerinin düşmesi nedeniyle önemlidir. Sürme ,rastık, arpa çizgili hastalığı ve nematodlar tohumla taşınan önemli patojenlerdir. Böyle sağlıksız tohumlar ekildiğinde çimlenme veya çıkışlarda düşüşler görülür. fideler zayıf olur. Hastalıklar ; tohum,fide veya yetişme devrelerinin her hangi bir döneminde meydana gelebilmekte ve  bitkinin tümünü veya bir kısmını hastalandırabilmektedir.

Sertifikalı Tohumluk Üretimi Tecrübe İster :             TİGEM işletmelerinin 37 işletmesiyle yurt sathına yayılmış olması, bu işletmelerde üretilecek tohumlukların ekolojik uyum sorununu kendiliğinden halletmektedir.

     TİGEM 287 ton/saat kapasiteli hububat tohum işleme ve hazırlama tesisleri ile Temmuz-Ekim dönemi içerisinde ülkemizin reel tohum talebini karşılayacak kurulu güce sahiptir            .Tohumculukta aşağıda belirtilen  teknik şartlar gereklidir.
·        Bitkilerin  çiçeklenme  esnasında yabancı tozlaşma yapmaması için 2-3 metre ile 3000 metre arasında değişen uzaklıklarda  izolasyon mesafesine ihtiyaç duyarlar. İzolasyon mesafesinin temini için geniş araziler gereklidir.

·        Üst üste aynı bitkinin aynı tarlaya ekilmesi nematod, fusarium ve

tohumla geçen hastalıklara sebep olacağından, tohumculuk için etkin münavebe şarttır.

·        Hayvan dışkıları ve yapağısı ile çimlenebilir yabancı çeşit taşınacağından, hayvan  sokulmayan kontrollü arazilerde tohumluk üretilmesi gereklidir.

·        Etkili yabancı ot mücadelesi, zararlı ve kaliteyi bozucu ot tohumlarının (Küsküt, Pelemir ve Delice v.b.) tarlada kontrol edilerek tohumla birlikte tüm yurda yayılması önlenmelidir.

·         Ön bitki, münavebe ve izolasyon mesafesi ekolojik özelliği hibrit tohumculuğu için  önem arz ettiğinden, bu şartların en iyi sağlandığı ortam TİGEM arazileridir...

       Tohumculuk açısından TİGEM ; arazilerinin bütünlüğü ve temizliği, tohumculuk alt yapısı ,bilgi birikimi, ve tohum işleme tesis ve depolama kapasiteleri ile Türkiye’nin en büyük tohumculuk kuruluşu  durumundadır.